หน้าแปลนมาตรฐาน JIS คืออะไร และใช้กับงานประเภทใด

หน้าแปลนมาตรฐาน JIS ย่อมาจาก Japanese Industrial Standards ซึ่งเป็นมาตรฐานอุตสาหกรรมของประเทศญี่ปุ่น โดยกำหนดรายละเอียดทั้งขนาดหน้าแปลน รู Bolt ระยะ PCD ความหนา และค่าการทนแรงดัน โดยหน้าแปลนมาตรฐาน JIS นิยมใช้ในงานดังต่อไปนี้

• ระบบน้ำประปาและระบบชลประทาน
• ระบบน้ำหล่อเย็น (Cooling Water)
• ระบบลมและระบบสาธารณูปโภคในโรงงาน
• งานอุตสาหกรรมทั่วไปที่ใช้แรงดันต่ำถึงปานกลาง

จุดเด่นของมาตรฐาน JIS คือมีการกำหนดค่าแรงดันเป็นหน่วย “K” ซึ่งอ้างอิงจาก kgf/cm² และแบ่งระดับแรงดันตามการใช้งานจริง

ค่า K บนหน้าแปลนมาตรฐาน JIS หมายถึงอะไร?

หลายคนเข้าใจว่า 5K, 10K หรือ 20K เป็นตัวเลขเปรียบเทียบขนาด แต่ในความเป็นจริง “K” คือระดับแรงดันที่หน้าแปลนออกแบบให้รองรับได้ภายใต้อุณหภูมิอ้างอิงค่า K หมายถึงค่าความดันโดยประมาณดังนี้

• JIS5K: รองรับแรงดันประมาณ 5 kgf/cm² (ประมาณ 5 บาร์)
• JIS10K: รองรับแรงดันประมาณ 10 kgf/cm² (ประมาณ 10 บาร์)
• JIS20K: รองรับแรงดันประมาณ 20 kgf/cm² (ประมาณ 20 บาร์)

อย่างไรก็ตาม ค่าการรับแรงดันจริงจะขึ้นอยู่กับอุณหภูมิและวัสดุของหน้าแปลนด้วย จึงควรดูตาราง Pressure-Temperature Rating ประกอบทุกครั้ง

หน้าแปลนมาตรฐาน JIS5K คืออะไร? เหมาะกับงานแบบไหน

เมื่อเข้าใจหลักการของค่า K แล้ว เรามาดูรายละเอียดของแต่ละระดับกันบ้าง โดยเริ่มจาก JIS5K ซึ่งเป็นระดับแรงดันต่ำ เหมาะกับงานระบบที่ไม่มีแรงดันสูงมาก ลักษณะการใช้งานของ JIS5K ได้แก่

• ระบบน้ำทั่วไปในอาคาร
• ระบบท่อที่ไม่มีแรงดันสูง
• งานระบบสุขาภิบาล
• งานที่ต้องการประหยัดต้นทุน

ข้อดีคือมีน้ำหนักเบา ราคาไม่สูงและติดตั้งง่าย แต่ไม่เหมาะกับระบบไอน้ำหรือของไหลแรงดันสูง

หน้าแปลนมาตรฐาน JIS10K คืออะไร? เหมาะกับงานแบบไหน

JIS10K เป็นระดับที่นิยมใช้งานมากที่สุดในงานอุตสาหกรรมทั่วไป เพราะรองรับแรงดันได้ระดับปานกลาง เหมาะกับงานระบบส่วนใหญ่ในโรงงานลักษณะ โดยลักษณะการใช้งานที่เหมาะกับ JIS10K ได้แก่

• ระบบน้ำหล่อเย็นในโรงงาน
• ระบบปั๊มน้ำอุตสาหกรรม
• ระบบลมและยูทิลิตี้
• งานโครงสร้างระบบท่อทั่วไป

เหตุผลที่ JIS10K ได้รับความนิยม เพราะสมดุลระหว่างความแข็งแรง ราคา และความพร้อมของสินค้าในตลาด

หน้าแปลนมาตรฐาน JIS20K คืออะไร? เหมาะกับงานแบบไหน

สำหรับงานที่ต้องการรองรับแรงดันมากขึ้น เช่น ระบบไอน้ำหรือของไหลที่มีแรงดันสูงกว่า 10 บาร์ มักเลือกใช้ JIS20K ซึ่งลักษณะการใช้งานที่เหมาะสมของหน้าแปลนมาตรฐาน JIS20K ได้แก่

• ระบบไอน้ำแรงดันสูง
• ระบบเคมีบางประเภท
• ระบบอุตสาหกรรมที่มีอุณหภูมิสูง
• งานที่ต้องการความปลอดภัยเพิ่มขึ้น

หน้าแปลน JIS20K จะมีความหนาและความแข็งแรงมากกว่า 5K และ 10K อย่างชัดเจน ทำให้ต้นทุนสูงขึ้นตามไปด้วย

ตารางเปรียบเทียบ JIS5K, JIS10K และ JIS20K

แม้จะอยู่ภายใต้มาตรฐานเดียวกัน แต่แต่ละระดับมีโครงสร้างและการใช้งานต่างกัน เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน เราสรุปเปรียบเทียบดังตารางต่อไปนี้

แม้ขนาดท่อเท่ากัน แต่ขนาดรูสลักเกลียวและความหนาจะต่างกันตามระดับ K จึงไม่สามารถนำมาใช้แทนกันโดยไม่ตรวจสอบสเปก

วิธีเลือกหน้าแปลนมาตรฐาน JIS ให้เหมาะกับงาน

การเลือกหน้าแปลนมาตรฐาน JIS ควรพิจารณามากกว่าแค่ตัวเลข 5K, 10K หรือ 20K เพราะปัจจัยอื่นๆ ก็มีผลต่อความปลอดภัยของระบบก่อนตัดสินใจเลือก โดยสิ่งที่ควรตรวจสอบมีดังนี้

• ค่าความดันใช้งานจริง (Working Pressure)
• อุณหภูมิของของไหล
• ประเภทของของไหล (น้ำ ไอน้ำ เคมี)
• วัสดุหน้าแปลน (เหล็กหล่อ เหล็กคาร์บอน สแตนเลส)
• มาตรฐานของอุปกรณ์เดิมในระบบ

การเลือกต่ำกว่าสเปกอาจเสี่ยงต่อการรั่วซึมหรือเสียหาย แต่การเลือกสูงเกินความจำเป็นก็อาจเพิ่มต้นทุนโดยไม่จำเป็น

สรุป เข้าใจหน้าแปลนมาตรฐาน JIS ให้ดีก่อนเลือกใช้งาน